Een diner voor zes gasten begroten: boodschappen en kosten

Reken eerst uit voor hoeveel mensen je kookt

Zes gasten uitnodigen lijkt een duidelijke rekensom, maar de gastheer of gastvrouw kan zelf ook mee-eten. Hier rekenen we met zes uitgenodigde eters en dus zes borden. Schuift de organisator aan, tel dan een zevende portie. Vraag ook naar allergieën, dieetwensen en kinderen die minder eten. Als voorbeeld nemen we kip uit de oven met aardappelen, wortelen en ui, een eenvoudige yoghurtsaus met citroen en appels als toetje. Kraanwater wordt als aanwezig beschouwd. Andere drankjes, bezorging, elektriciteit en decoratie ontbreken in de kosten. Het voorbeeld laat zien hoe je een maaltijd begroot; het is geen voedingsadvies voor een specifieke groep.

Waarom een boodschappenlijst twee bedragen heeft

Wat je in de winkel koopt, is niet altijd wat je diezelfde avond gebruikt. In de tabel staan daarom zowel de aankoopprijzen per verpakking als de waarde van de gebruikte hoeveelheden. Alle eurobedragen zijn fictief en dienen alleen om te rekenen; het zijn geen actuele Nederlandse supermarktprijzen. Voor zes eters plan je 1,5 kg rauwe kippendijen met bot, 1,5 kg aardappelen, 750 g wortelen en 300 g ui. Daarnaast heb je 400 g yoghurt, twee citroenen, 60 ml olie, 12 g kruiden en 1,2 kg appels nodig. Dat past niet altijd precies bij de verpakkingen in de winkel. Kijk dus naar het nettogewicht én naar de prijs per kilo of liter.

Wat je bij de kassa moet betalen

Tel het hele bedrag op van alle verpakkingen die je nodig hebt. Zo komt dit fictieve winkelmandje op €24,85. Gedeeld door zes gasten is dat afgerond €4,14 per persoon. Dat bedrag moet je kunnen afrekenen, ook wanneer je uiteindelijk maar een deel van de olie en de uien gebruikt. Staan olie en kruiden al thuis, dan koop je die verpakkingen niet opnieuw. Het verbruik is echter niet automatisch waardeloos. Een grotere verpakking heeft soms een aantrekkelijkere literprijs, maar bij producten die je niet opmaakt kan een kleiner pak financieel verstandiger zijn. Reken daarom nooit alleen met de prijs op het schap.

De kosten van wat werkelijk in het eten gaat

Gebruik voor een deelverpakking een eenvoudige verhouding. Je neemt 1,5 kg aardappelen uit een zak van 2 kg die €2,80 kost. De gebruikte aardappelen zijn dus €2,10 waard. Van een fles olie van 500 ml voor €3,50 gebruik je 60 ml: dat is €0,42. Alle gebruikte ingrediënten samen komen op €17,78, afgerond €2,96 per gast. Het verschil met de kassabon is €7,07. Dat zit nog in de voorraadkast of koelkast; je krijgt het niet terug van de winkel. Een fles olie volledig meerekenen bij de aankoop én nogmaals als 60 ml ingrediënt optellen bij één totaal zou dubbel tellen zijn.

Controleer of de porties genoeg zijn

De kippendijen wegen samen 1,5 kg rauw en met bot. Per gast is dat 250 g inclusief bot, niet 250 g eetbaar kippenvlees. Voor de rest rekent het voorbeeld met ongeveer 250 g rauwe aardappelen, 125 g wortelen, 50 g ui, 67 g yoghurt en 200 g appels per persoon, nog vóór eventueel schoonmaakverlies. Of dat genoeg is hangt af van de eetlust en de rest van het menu. Bij vegetarische gasten moet niet alleen het vlees worden vervangen; de hele kostenberekening verandert. Controleer bovendien hoeveel ovenruimte je hebt en of alle kippenstukken voldoende gaar kunnen worden zonder te dicht op elkaar te liggen.

Maak vooraf een plan voor de restjes

Bij exact deze hoeveelheden houd je in theorie 500 g aardappelen, 250 g wortelen, 700 g uien, 100 g yoghurt, 440 ml olie, 28 g kruiden en 300 g appels over. Dat veronderstelt dat er bij het snijden niets verloren gaat. Bedenk vóór het winkelen waar je vooral de bederfelijke restjes voor gebruikt. Het MyPlate-advies van de USDA raadt aan om maaltijden te plannen, een lijst te maken en eenheidsprijzen te vergelijken. De EFSA noemt bewust inkopen en bewaren belangrijke stappen tegen voedselverspilling. Een goedkoop grootpak is alleen werkelijk voordelig als je de inhoud uiteindelijk ook gebruikt.

Bereken een prijsstijging opnieuw

Stel dat de voorbeeldprijs van de kip van €8,25 naar €11,25 gaat, terwijl alles verder gelijk blijft. De kassabon stijgt dan naar €27,85, ofwel €4,64 per gast. De waarde van de gebruikte ingrediënten wordt €20,78, ongeveer €3,46 per persoon. Dit zijn rekenvarianten, geen voorspellingen van winkelprijzen. Komen er zeven mensen eten, bekijk dan eerst de hoeveelheden; een verpakking kun je niet altijd voor precies een zesde extra kopen. Zet eventuele frisdrank, vervoer, bezorgkosten of wegwerpborden apart op de begroting. Een kleine reserve voorkomt dat een onverwachte prijswijziging de hele planning in de war stuurt.

Veilig koken is geen bezuinigingspost

Bewaar rauwe kip gescheiden van salade, appels en andere producten die niet meer worden verhit. Houd bederfelijke ingrediënten koel en gebruik een kernthermometer. Voor kip geldt een veilige kerntemperatuur van 74 °C (165 °F); meet op een dik stuk zonder tegen het bot te prikken. Zet bederfelijke restjes binnen 2 uur in de koelkast en gebruik ondiepe bakjes zodat ze sneller kunnen afkoelen. De Amerikaanse USDA noemt doorgaans 3–4 dagen voor correct gekoelde, bereide restjes; lokale adviezen kunnen strenger zijn. Onveilig bewaarde etenswaren toch serveren om geld te besparen is geen verantwoorde keuze.

Maak er een begroting van die bij jouw winkel past

Deze fictieve bedragen zijn niet gebaseerd op een Nederlandse prijspeiling en mogen niet als landelijke richtprijs worden gebruikt. In het echt spelen winkelkeuze, aanbiedingen, verpakkingsgewichten en wat je al in huis hebt een grote rol. De zes gasten zijn zonder de eventuele mee-etende organisator geteld. De prijs van energie, drankjes en verspilling tijdens het bereiden ontbreekt. De verbruikskosten vertellen ook niets over de voedingswaarde van het menu. Gebruik de tabel als werkwijze: menu bepalen, hoeveelheden afwegen, verpakkingen eenmaal inkopen en apart uitrekenen hoeveel daarvan is opgegaan.

Bronnen en uitgangspunten

De begrotingsmethode sluit aan bij USDA MyPlate en EFSA-informatie over voedselverspilling. Voor het veilig verhitten van kip is de temperatuurtabel geraadpleegd; bewaren en opwarmen van restjes worden besproken door USDA FSIS. Alle prijzen zijn uitsluitend verzonnen voor deze voorbeeldsom.